Free Web Hosting Provider - Web Hosting - E-commerce - High Speed Internet - Free Web Page
Search the Web

BİYOLOJİ

HÜCRE  BÖLÜNMELERİ 

 

www.dershane.egitimi.com

              Her canlı organizmanın büyümesi ve gelişmesi , hücrelerin çoğalmasıyla olasıdır. Bir hücrelilerde hücre bölünmesi çoğalmayı sağlar.Halbuki çok hücreli organizmalarda yeni birey, dişi ile erkek hücrelerinin birleşmesinden ortaya çıkan zigot adı verilen tek bir hücreden gelişir. Zigotun bölünmesi ile çok sayıda hücreler oluşur. Yani çok hücreli organizmalarda hücre bölünmesi, doku, organ ve sistemlerin büyüyüp gelişmesini, yıprana hücrelerin onarılmasını, ölen hücrelerin yerine yenilerinin yapılmasını sağlar.

                Hücrenin yaşamında iki evre vardır. Birincisi İNTERFAZ, ikincisi BÖLÜNME evreleridir.İnterfaz evresi, hücrenin hacmini genişlettiği evredir. Bölünme hücrenin iki eşit parçaya yani, iki oğul hücreye ayrılmasıdır.

                Hücrenin bir bölünme sonundan ikinci bölünme sonuna kadar geçen yaşamına HÜCRE SİKLUSU veya HÜCRE DEVRİ denir.

Hücre devri; mitoz, sitokinez, G1 , S, G2 , olmak üzere birbirini izleyen ve farklı sentez olaylarının yer aldığı beş alt evreden oluşmaktadır.

 

 HÜCRE  DEVRİ ( SİKLUSU )

Hücre devri : Mitozo izleyen interfaz evresi, G1 , S ve G2 alt evrelerini kapsamaktadır.

 

MİTOZ  BÖLÜNME

         Mitoz hücrenin düzenli olarak bölünmesidir.Bu yolla yeni oluşan iki yavru hücre, tıpkı ata hücrenin sahip olduğu kromozomların sayı ve çeşiti kadar kromozoma sahip olur. Mitoz bölünmeyle iki yavru hücre arasında kromozomların tam eşit olarak bölünmesi garantilenmektedir.Yeni ve eski kromozomların yapı ve işlev bakımından birbirinin aynısıdır. Her insan hücresinde, mitoz sırasında 46 kromozomun her biri kendisinin tam bir kopyasını oluşturduğundan, bir an için hücrede 92 kromatid bulunur.Sonra hücre bölünmesi tamamlanırken 46 ‘sı bir yavru hücreye 46’ sıda öteki yavru hücreye gider.

          MİTOZUN BİYOLOJİK ÖNEMİ

 

            1 . Hücre sayısını çoğaltmak.

            2 . Kromozom sayısını  ( 2n ) ‘ de sabit tutmak.

            3 . Kromozomlar, DNA ‘ da şifrelenmiş bilgiler taşırlar. Mitoz olayı genetik bilginin her yavru çekirdeğe tam olarak dağıtılmasını da sağlar.

           MİTOZ BÖLÜNMENİN EVRELERİ

                      Mitoz  bölünme :

1-     İnterfaz

2-     Profaz

3-     Metafaz

4-     Anafaz

5-     Telofaz   olmak üzere  beş  evrede gerçekleşir.

 HAYVAN HÜCRESİNDE MİTOZ BÖLÜNME

 

BİTKİ HÜCRESİNDE MİTOZ BÖLÜNME

ÖNEMLİ : Hayvan hücrelerindeki mitoz bölünmesi ; sentriollerin bulunması ve ara bölmenin (bölünme plağı) oluşmaması özellikleriyle bitki hücresi bölünmelerinden  ayrılır.

KROMOZOM TİPLERİ

A)    Vücut kromozomları ( Otozomlar ) ; örneğin insanda 46 kromozomdan 44 tanesi otozomdur.

B)    Eşey kromozomları ( Gonozomlar ) ; örneğin insanda 46 kromozomdan  2 tanesi gonozomdur. X ve Y ile gösterilir. İnsanda kromozom formülü ( 2n = 46 ) ‘ dır.

KROMOZOM SAYILARINA  GÖRE  HÜCRE  TİPLERİ

                1 . Vücut hücreleri ( somatik hücreler ) : Diploid ( 2n ) hücrelerdir.

                2 . Eşey ana hücreleri : Üreme hücrelerini oluşturan diploid ( 2n ) hücrelerdir.

                3 . Eşey hücreleri ( gametler ) : Haploid = monoplaid ( n ) hücrelerdir.

 

 

MAYOZ  BÖLÜNME  ( Meiosis = Redüksiyon bölünme )

           MAYOZUN BİYOLOJİK ÖNEMİ :

1-     Mayoz bölünme sayesinde her türün kromozom sayısının sabit kalması sağlanır.

2-     Mayoz bölünmenin amacı, gerçekte bir çoğalma değil, eşeysel rekombinasyonları (yeni oluşan genotipleri) ve bunun sonucunda biyolojik çeşitliliği oluşturmaktır.

                Hücrede kromozom sayısının yarıya indirgenmesi amacıyla yapılan bölünmeye denir.Eğer böyle bir bölünme olmasaydı, bir türdeki bireylerin kromozom sayısı her yeni kuşakta bir kat artacaktı. Kromozom sayısının sabit kalması, böyle bir bölünmenini canlıların, canlıların gametlerinin oluşumu sırasında oluşması ile olasıdır. Gametlerin kromozom sayısı, mayoz bölünme ile yarıya inmiştir. Yani ( n ) kromozom taşırlar. ( n )  kromozomlu yumurta ve sperm hücreleri döllenme ile birleşerek  ( 2n )  kromozomlu zigotu oluşturur. Zigot da mitoz bölünmelerle çoğalıp ( 2n ) kromozomlu bireyleri oluşturur. Bu bireylerin vücut hücrelerindeki kromozomların yarısı anadan, yarısı da babadan gelmiştir. Böylece kromozom sayısı aynı türde sabitliğini korumuş olur. Gametler, mitoz bölünme sonucu oluşsalardı, birleşmeden sonra oluşan zigotta, kromozom sayısı iki katına çıkacak ( 4n ) ve türe özgü kromozom sayısı korunamayacaktı.

                Mayoz sırasında eşler yapan, büyüklük ve hacim olarak birbirine benzeyen, aynı özellikleri etkileyen genleri taşıyan, biri anadan diğeri babadan gelmiş kromozomlara HOMOLOG KROMOZOMLAR  denir. Bu bölünmede her bir homolog kromozomdan yalnızca birisi yeni oluşan oğul hücrelere geçer. Ancak homolog kromozomlardan hangisinin hangi hücreye geçeceği belli değildir. Bu olay biyolojik çeşitlenme ( biyolojik varyasyonlar ) için çok önemlidir.

                “ Mayozda birbirini izleyen iki hücre bölünmesi olur ve sonuçta dört oğul hücre oluşur. Bu bölünmelerden birincisinde kromozom sayısı yarıya indirgenir, ikincisinde de her bir kromozomdaki kromatitler birbirinden ayrılır. (Tıpkı mitoz bölünmede olduğu gibi.) Böylece kromozom sayısı değişmez. “

                Mayoz bölünmeyi de mitozda olduğu gibi  hazırlık ve bölünme olarak iki ana bölümde incelenir. Hazırlık evresinde mitozdaki gibi DNA eşlenir, protein sentezi olur. Ayrıca sentrioller kendi eşlerini oluştururlar, hücre için kullanılacak ATP de bu evrede sentezlenir.

           MAYOZ BÖLÜNMENİN EVRELERİ

            Mayoz  bölünme :

I - BİRİNCİ MAYOZ (Redüksiyon bölünme )

1-     İnterfaz

2-     Profaz –1  En uzun süren evredir. Her kromozomda iki kromatit vardır. Sinapsis evresinde dört kromatit bir arda görülür.. İşte bu dörtlü yapıya  TETRAT denir. Bir hücredeki tetrat sayısı  haploid kromozom sayısına eşittir. Örneğin insanda 2n = 46 kromozom vardır. Haploid kromozom sayısı  n = 23 olduğuna  göre  tetrat sayısıda  23 ‘ dür. Bu evrede homolog kromozomların kromatitleri arasında , temas yerlerinde ( homolog kromozomların, kardeş olmayan kromatitleri arasında ) , biyolojik açıdan önemli olan KROSSİNG – OVER (parça değişimi ) olur. Krossing-over, biyolojik çeşitlenmeyi sağlaması bakımından çok önemlidir.

3-     Metafaz – 1

4-     Anafaz – 1

5-     Telofaz – 1

II - İKİNCİ MAYOZ ( Mitoza benzer bölünme )

1-     Profaz –2

2-     Metafaz – 2

3-     Anafaz –2

4-     Telofaz – 2          diye  adlandırılır.

 

HAYVAN HÜCRESİNDE MAYOZ BÖLÜNME

 

 

MİTOZ   VE  MAY OZ  BÖLÜNMELERİN  KARŞILAŞTIRILMASI 

MİTOZ
MAYOZ

1-       Mitozda, kromozom sayısı değişmeyen yeni hücreler oluşur.

2-       Vücut (soma) hücrelerinde görülür.

3-       Krossing-over görülmez.

4-       Mitozun evreleri basittir.

5-       Mitozda sadece iki hücre oluşur.

6-       Kalıtsal devamlılığı sağlar.

7-       Mitozla oluşan hücreler, mayozla oluşan hücrelere göre daha uzun ömürlüdür.

1-       Mayozda yeni hücrelerin kromozom sayısı ana hücrenin kromozom sayısının yarısına eşittir.

2-       Eşey bezi  (gonatlar) ana hücrelerinde görülür.

3-       Homolog kromatitler arsında krossing-over görülür.

4-       Mayozun profaz evresi çok karışık ve mitoza göre daha uzundur.

5-       Mayoz sonunda dört hücre (gamet) oluşur.

6-       Kalıtsal farklılığa yol açarak çeşitliliğe ve evrime olanak sağlar.

7-       Mayozla oluşan hücreler genellikle kısa ömürlüdür.

 

 

 

SPERMATOGENEZ

 

 

 

OOGENEZ

 GERİ